Podpisana umowa nie zawsze przesądza o charakterze współpracy. Firma może zawrzeć umowę zlecenia lub kontrakt B2B, ale sposób wykonywania pracy może wskazywać na istnienie stosunku pracy. Właśnie dlatego nowe przepisy dotyczące Państwowej Inspekcji Pracy powinny skłonić przedsiębiorców do ponownej analizy zawartych umów i rzeczywistych warunków współpracy. Jednym z nowych rozwiązań jest możliwość uzyskania interpretacji indywidualnej Głównego Inspektora Pracy. To narzędzie, które pozwala przedsiębiorcy przedstawić konkretny model współpracy i uzyskać ocenę, czy opisany stosunek prawny może zostać uznany za stosunek pracy w rozumieniu Kodeksu pracy.
Dlaczego sama nazwa umowy nie wystarcza?
Podstawowe znaczenie ma art. 22 Kodeksu pracy. Zgodnie z nim stosunek pracy polega na wykonywaniu pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem, w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym, za wynagrodzeniem. Przepisy wskazują jednoznacznie, że o charakterze zatrudnienia nie decyduje nazwa zawartej umowy. Nie można zastępować umowy o pracę umową cywilnoprawną, jeżeli praca jest wykonywana w warunkach właściwych dla stosunku pracy. Nie oznacza to, że każda umowa B2B lub zlecenie wiąże się z ryzykiem zakwestionowania. Takie formy współpracy są dopuszczalne, o ile odpowiadają rzeczywistemu charakterowi relacji między stronami. Wątpliwości mogą pojawić się na przykład wtedy, gdy osoba formalnie prowadząca działalność gospodarczą wykonuje zadania osobiście, w godzinach ustalonych przez firmę, pod bieżącym kierownictwem przełożonego i w ramach jej struktury organizacyjnej. Jeżeli dodatkowo nie ma rzeczywistej swobody w organizowaniu pracy, warto dokładniej przeanalizować charakter takiej relacji.
Dlatego weryfikacja nie może ograniczać się do zapisów umowy. Powinna obejmować również praktykę: sposób wydawania poleceń, ustalania czasu i miejsca pracy, rozliczania zadań, kontrolowania ich wykonania oraz zakres samodzielności wykonawcy. Istotne są wszystkie okoliczności, a nie pojedynczy zapis czy jeden element współpracy.
Czym jest interpretacja indywidualna GIP?
Nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy wprowadziła możliwość uzyskania interpretacji indywidualnej w zakresie ustalenia, czy przedstawiony stosunek prawny stanowi stosunek pracy w rozumieniu art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Interpretacja jest wydawana na wniosek uprawnionego podmiotu i dotyczy konkretnego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego. Przedsiębiorca może więc zwrócić się o ocenę zarówno istniejącego modelu współpracy, jak i rozwiązania, które dopiero zamierza wdrożyć. To istotne narzędzie, ponieważ pozwala uzyskać stanowisko organu jeszcze przed ewentualnym sporem lub kontrolą. Nie jest jednak ogólną opinią dotyczącą wszystkich umów w firmie. Jej zakres wyznacza opis przedstawiony we wniosku.
Co powinien zawierać wniosek?
Wniosek powinien obejmować:
- dane identyfikujące wnioskodawcę;
- szczegółowy opis stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego;
- wskazanie przepisów, których dotyczy wniosek;
- własne stanowisko wnioskodawcy;
- dowód wniesienia opłaty;
- dokumenty lub dowody potwierdzające opisane okoliczności, jeżeli są dostępne.
Najważniejszy jest rzetelny opis rzeczywistych warunków współpracy. Należy wskazać między innymi, kto organizuje pracę, kto określa miejsce i czas realizacji zadań, czy wykonawca podlega bieżącemu kierownictwu, jaki ma zakres samodzielności i odpowiedzialności oraz czy może świadczyć usługi na rzecz innych podmiotów. Nie wystarczy powołać się na fakt wystawiania faktur, prowadzenia działalności gospodarczej czy formalnej niezależności wykonawcy. Znaczenie ma to, jak współpraca wygląda w praktyce.
Główny Inspektor Pracy wydaje interpretację w terminie 30 dni od otrzymania kompletnego wniosku. Jeżeli występują braki formalne, wnioskodawca może zostać wezwany do ich uzupełnienia w terminie 7 dni.
Jaką ochronę daje interpretacja?
Interpretacja indywidualna może zapewnić przedsiębiorcy ochronę, jeżeli zastosuje się do jej treści i rzeczywisty sposób współpracy odpowiada okolicznościom przedstawionym we wniosku. Interpretacja wiąże również organy Państwowej Inspekcji Pracy. Nie oznacza to jednak, że przedsiębiorca uzyskuje bezwarunkowe zabezpieczenie wszystkich zawartych umów. Jeżeli podczas kontroli okaże się, że rzeczywiste warunki wykonywania pracy różnią się od tych opisanych we wniosku, PIP może dokonać własnej oceny prawnej.
Czas na dostosowanie umów
Nowelizacja przewiduje również przepis przejściowy, który ma znaczenie dla podmiotów korzystających z pracy wykonywanej na podstawie umów cywilnoprawnych w warunkach właściwych dla stosunku pracy. Przepis przejściowy przewiduje 12-miesięczny okres na uporządkowanie takich relacji. Przedsiębiorcy, którzy w tym czasie zawrą z osobami wykonującymi pracę umowy o pracę, dostosowując tym samym zatrudnienie do obowiązujących przepisów, będą mogli skorzystać ze zwolnienia z odpowiedzialności za wykroczenie wskazane w art. 281 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy. Ustawa weszła w życie 8 lipca 2026 r., a zatem wskazany termin upływa 8 lipca 2027 r.
Weryfikacja umów to również odpowiedzialność zarządcza
Nowe przepisy powinny skłonić przedsiębiorców do spojrzenia na umowy B2B i cywilnoprawne nie tylko przez pryzmat rozliczeń, ale przede wszystkim rzeczywistej organizacji pracy. Jeżeli firma oczekuje dyspozycyjności, podporządkowania, osobistego świadczenia pracy i wykonywania poleceń w określonym miejscu i czasie, powinna ocenić, czy taki model nie odpowiada w rzeczywistości stosunkowi pracy. Interpretacja indywidualna GIP może pomóc w ocenie konkretnej relacji, ale nie zastąpi rzetelnego audytu ani odpowiedzialności za prawidłowe ukształtowanie zatrudnienia. Bezpieczeństwo prawne organizacji zaczyna się bowiem nie od samego dokumentu, lecz od zgodności zapisów umowy z tym, jak współpraca wygląda na co dzień.
Co to oznacza dla Ciebie i Twojej organizacji?
- Musisz przeanalizować rzeczywistą praktykę wykonywania pracy, a nie tylko zapisy zawartych umów zlecenia i B2B.
- Możesz wystąpić do Głównego Inspektora Pracy o wydanie wiążącej interpretacji indywidualnej dla konkretnego modelu współpracy.
- GIP wydaje interpretację w ciągu 30 dni od otrzymania kompletnego wniosku.
- Uzyskana ochrona prawna działa tylko wtedy, gdy faktyczny sposób pracy odpowiada opisowi z wniosku.
- Masz czas do 8 lipca 2027 roku na przekształcenie zakwestionowanych relacji w umowy o pracę i uniknięcie kary za wykroczenie.
Artykuł napisany przez:
Barbara Pawełko-Czajka
Wykładowca Wyższej Szkoły Bankowej we Wrocławiu. Stale współpracuje m. in. ze Stowarzyszeniem Księgowych w Polsce, Bankowym Ośrodkiem Doradztwa i Edukacji. Posiada praktyczne doświadczenie w prowadzeniu szkoleń, dydaktyki akademickiej, doradztwie oraz we wdrażaniu przepisów prawnych z zakresu: ochrony danych osobowych (RODO), prawa pracy, zatrudniania cudzoziemców, umów cywilno-prawnych, prawa ubezpieczeń społecznych w firmach, urzędach i instytucjach.
