Podstawy prawne planowanych zmian
W marcu 2026 roku Ministerstwo Finansów powróciło do zaniechanego legislacyjnie w ubiegłym roku projektu UD 116, który stanowi pakiet zmian mających głównie na celu uszczelnienie systemu podatkowego pod kątem podatków dochodowych. Co prawda, projekt UD 116 wciąż nie trafił do sejmu, a więc na dzień dzisiejszy można stwierdzić, że ma on przed sobą jeszcze daleką drogę do stania się częścią obowiązującego w Polsce prawa. Niemniej, warto bacznie śledzić jego dalsze losy, gdyż mowa o projekcie przekrojowym tj. uderzającym w wiele obszarów rozliczeń podatkowych. Co istotne z perspektywy dzisiejszych rozważań, planowane zmiany mają dotknąć od 1 stycznia 2027 roku także tzw. ,,ryczałtowców”, a więc podatników rozliczających się na podstawie ustawy z dnia 20 listopada 1998 roku o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (dalej jako ,,ustawa o ryczałcie”).
Na czym mają polegać planowane zmiany w ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych?
Na chwilę obecną, sięgając do art. 12 ust. 1 ustawy o ryczałcie, określenie właściwej stawki (stawek) zryczałtowanego podatku jest uzależnione od rodzaju działalności wykonywanej przez podatnika, a więc de facto od ustalenia, jaka aktywność generuje źródło uzyskiwania przez niego przychodów. Przy czym, warto podkreślić, iż ,,podstawowa” dla opodatkowania przychodów ze świadczenia usług stawka wynosi jedynie 8,5% ryczałtu. Znajduje ona zastosowanie w uproszczeniu w sytuacji, w której do danych usług nie da się przypisać innej stawki z katalogu art. 12 ust. 1 pkt 1-4 i 6-8 ustawy o ryczałcie. Stosunkowo preferencyjna stawka ryczałtu dotyczy także przychodów osiąganych z najmu lub dzierżawy (mowa jest zarówno o najmie prywatnym jak i wykonywanym w ramach JDG), gdyż stawka podatku do kwoty 100 000 zł wynosi 8,5% oraz 12,5% przychodów od nadwyżki ponad tą kwotę. Mając na uwadze preferencyjne stawki podatku, zdaniem Ministerstwa Finansów ryczałt od przychodów ewidencjonowanych jest często stosowany jako instrumentalny mechanizm optymalizacyjny. Stąd tez planowane zmiany sprowadzają się do podwyższenia w niektórych konfiguracjach obowiązujących stawek ryczałtu.
Mianowicie, projekt nowelizacji zakłada:
- poszerzenia katalogu przychodów opodatkowanych 17% stawką ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych
Sięgając do objaśnień projektu UD 116, w praktyce działania organów fiskalnych zaobserwowano stosowanie mechanizmu sprowadzającego się do sytuacji, w której wspólnik spółki z o.o. jest właścicielem znaku towarowego, stanowiącego znak słowny i jednocześnie „nazwę”, pod którą działa spółka. Wspólnik wydzierżawia go tej spółce. Koszty dzierżawy spółka zalicza do kosztów uzyskania przychodów, przez co obniża podstawę opodatkowania CIT. Jednocześnie wspólnik rozlicza otrzymane należności ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych w ramach tzw. najmu prywatnego i płaci ryczałt według stawki 8,5% (12,5% od nadwyżki ponad 100 000 zł przychodu). Zdaniem Ministerstwa Finansów wyżej wskazana praktyka ma często na celu unikanie wypłaty (mniej intratnej podatkowo) dywidendy. Mianowicie, gdyby świadczenia były wypłacane w postaci dywidendy, podatnik opodatkowałby je stawką 19%, która dodatkowo nie stanowiłaby kosztu podatkowego w spółce. Stąd też, projekt zakłada opodatkowanie przychodów osiąganych z tytułu umowy najmu, dzierżawy lub umowy o podobnym charakterze własności intelektualnej i podobnych produktów z wyłączeniem prac chronionych prawem autorskim, zawartej z podmiotem powiązanym, według stawki 17%.
- opodatkowanie stawką 15% ryczałtu przychodów z najmu powyżej 100 tys. zł (prywatnego, jak i w ramach JDG) świadczonego na rzecz podmiotów powiązanych
O ile nowelizacja wejdzie w życie stawka 8,5% będzie miała zastosowanie do przychodów z najmu do kwoty 100 000 zł niezależnie od tego, czy przychody te będą uzyskiwane od podmiotu powiązanego czy też nie. Natomiast, co istotne nadwyżka przychodów powyżej 100 000 zł będzie opodatkowana stawką 12,5% albo podwyższoną 15% stawką- w przypadku przychodów z najmu uzyskanych od podmiotu powiązanego. Mianowicie, zdaniem Ministerstwa Finansów wynajem różnych składników majątku (nieruchomości, czy też ruchomości) przez podatnika na rzecz powiązanej z nim spółki jest także popularną metodą na omijanie wypłaty klasycznej dywidendy.
- opodatkowanie stawką 15% przychodów powyżej 100 000 zł ze świadczenia usług opodatkowanych obecnie stawką 8,5%, jeżeli podatnik nie zatrudnia pracowników
W ocenie Ministerstwa Finansów zasadne jest, aby ,,podstawowa” stawka ryczałtu przewidziana dla opodatkowania przychodów ze świadczenia usług wynosząca 8,5% dotyczyła podatników mających status pracodawców tj. w uproszczeniu tych, którzy zatrudniają na podstawie umowy o pracę co najmniej jedną osobę w przeliczeniu na pełny etat (zatrudnienie powinno trwać w całym okresie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym). W przypadku z kolei niezatrudniających podatników osiągających przychody ze świadczenia usług opodatkowanych 8,5% stawką ryczałtu, projekt przewiduje, aby od nadwyżki ponad 100 000 zł przychodu stawka ryczałtu była podwyższona i wynosiła 15%.
W kogo głównie mają uderzyć planowane zmiany w ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych?
Nie da się ukryć, że projektowane zmiany mają głównie na celu uderzyć w podatników na ryczałcie, którzy za świadczone usługi fakturują własne podmioty (najczęściej spółki z o.o.). Mianowicie, ewidentnie plany Ministerstwa Finansów sprowadzają się do zmniejszenia efektywności podatkowej tych rozliczeń. Warto w tym miejscu zauważyć, że projekt UD 116 przewiduje również wyłączenie na gruncie CIT z kosztów uzyskania przychodów wydatków traktowanych jako ,,ukryta dywidenda”, tj. wydatków z tytułu określonych świadczeń (usług niematerialnych) wykonywanych na rzecz podatników CIT przez podmioty powiązane będące osobami fizycznymi.
Należy jednak podkreślić, że nawet jeśli podatnik na ryczałcie nie dokonuje transakcji z podmiotami powiązanymi, to projektowane zmiany wciąż mogą go dotyczyć. Chodzi o sytuacje, w której stosuje on podstawową dla świadczenia usług 8,5% stawkę ryczałtu i nie zatrudnia pracowników. Mianowicie, w takim wypadku nadwyżka ponad 100 000 zł przychodu miałaby być opodatkowywana podwyższoną 15% stawką ryczałtu.
Co oznacza dla Ciebie i Twojej organizacji?
- W przypadku wejścia w życie regulacji wynikających z projektu UD 116 ryczałt od przychodów ewidencjonowanych może jako forma opodatkowania stracić na atrakcyjności;
- Projektowane zmiany mają głównie na celu uderzyć w ryczałtowców, którzy za świadczone usługi fakturują własne podmioty, gdyż zdaniem Ministerstwa Finansów fakturowanie na ryczałcie swoich spółek jest często spotykanym mechanizmem mającym na celu omijanie wypłaty dywidendy. Warto też zauważyć, że projekt UD 116 przewiduje również wyłączenie na gruncie CIT z kosztów uzyskania przychodów wydatków traktowanych jako ,,ukryta dywidenda”, tj. wydatków z tytułu określonych świadczeń (usług niematerialnych) wykonywanych na rzecz podatników CIT przez podmioty powiązane będące osobami fizycznymi;
- Co istotne, sytuacja, w której podatnik na ryczałcie nie dokonuje transakcji z podmiotami powiązanymi nie oznacza jeszcze, że nowelizacja go nie dotknie. Mianowicie projektowane regulacje przewidują dla niezatrudniających ryczałtowców opodatkowanie 15% stawką przychodów powyżej 100 000 zł ze świadczenia usług opodatkowanych obecnie bez limitu przychodowego stawką 8,5% ryczałtu.
- Mając na uwadze bardzo profiskalny charakter nowelizacji podatnicy opodatkowani ryczałtem powinni zweryfikować, czy planowe zmiany będą ich potencjalnie dotyczyć. Jeśli odpowiedź brzmi tak, to warto zastanowić się już teraz nad zmianą modelu rozliczeń z podmiotem powiązanym, czy też po prostu zmianą formy opodatkowania.
Artykuł napisany przez:
Joanna Aleksandrowicz
Radca prawny, doradca podatkowy, doświadczony szkoleniowiec z zakresu prawa podatkowego, współpracujący w tym obszarze także z uczelniami wyższymi. Absolwentka kierunku Prawo na wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego, a także Finansów i Rachunkowości spec. Doradztwo Podatkowe w Wyższej Szkole Bankowej w Gdańsku. Na co dzień zajmuje się bieżącą obsługą prawno-podatkową spółek, ze szczególnym uwzględnieniem podatków dochodowych. Posiada doświadczenie w zakresie regulacji dotyczących MDR, zajmuje się kompleksowym przeprowadzaniem przeglądów podatkowych, a także uczestnicy w procesie przygotowywania dokumentacji cen transferowych dla klientów.
